Informacje o komarach

Biologia komarów

Systematyka komarów (Culicidae)

Według różnych autorów najstarsze notowane „prawdziwe” komary odnajdowane są w bursztynie kanadyjskim pochodzącym z kredy górnej (od 145,0 ± 0,8 do 66,0 mln. lat temu). Odnajdowane w bursztynie komary i inne stawonogi są źródłem wielu informacji na temat ewolucji tych organizmów (fot. George Poinar, Jr. Oregon State University)[/caption] Nie jest tajemnicą, że komary (Culicidae) należą do rzędu Diptera (muchówki, dwuskrzydłe), podrzędu Nematocera (długoczułkie). Obecnie na świecie opisano ponad 3550 gatunków komarów. Znaczna większość fauny komarów żyje w rejonach tropikalnych i subtropikalnych. W Europie stwierdzono 101 gatunków zgrupowanych w 8 rodzajach. Źródła podają, iż w Polsce występuje 48 gatunków komarów należących do podrodziny Culicinae i reprezentowanych przez pięć rodzajów: Aedes, Anopheles, Culex, Culiseta i Mansonia.

W kraju agresywnych wobec człowieka jest 36 gatunków, z których 9 może w sprzyjających warunkach atmosferycznych i hydrologicznych rozmnożyć się do liczebności plagowych. Dzięki wielu mechanizmom adaptacji, takim jak poligeneracyjność, umiejętność wyboru miejsc do złożenia jaj, czy dobrze rozwinięte zdolności migracyjne, komary mają predyspozycje do rozwoju w różnorodnych środowiskach.

Komary są owadami o przeobrażeniu zupełnym. Oznacza to, że stadium larwalne znacznie różni się od osobnika dorosłego. W przypadku komarów pierwsze trzy stadia cyklu rozwojowego (jaja, larwy i poczwarki) rozwijają się w środowisku wodnym. Dojrzałe samce i samice doskonale latają i prowadzą lądowy tryb życia. Często skrywają się na terenach zielonych, w zadrzewieniach. Jaja krajowych gatunków komarów są składane przez samice w różnych, starannie wybieranych wilgotnych miejscach.

Przybrzeżna strefa stawów i jezior - miejsce rozwoju komarów
Rozwijające się komary nie preferują zbiorników z dużym falowaniem i obecnością naturalnych wrogów
Rozlewiska popowodziowe są miejscem rozwoju bardzo dużej liczby komarów z gatunków popowodziowych
Rozlewiska popowodziowe są miejscem rozwoju bardzo dużej liczby komarów z gatunków popowodziowych
Miejsce rozwoju larw komarów na terenach Rodzinnych Ogrodów Działkowych
Oczka wodne na terenach Rodzinnych Ogrodów Działkowych i osiedli domków jednorodzinnych są miejscem rozwoju larw komarów
Odpoczywający komar

Siedliska preferowane przez komary do rozwoju

Komary nie tolerują zbiorników wodnych o dużym falowaniu i szybkim nurcie wody, stąd próżno szukać larw i poczwarek w uregulowanych rzekach i wszędzie tam gdzie dzienna fluktuacja wody jest znaczna. Komary unikają zbiorników głębokich,w których mogą występować ich naturalni wrogowie. Larwy komarów rozwijają się głównie w różnego typu zbiornikach wody stojącej. Spotkamy je w rozlewiskach, kałużach, rowach, wśród przybrzeżnej roślinności na płyciznach jezior i stawów, a nawet w wypełnionych wodą dziuplach. Samice Culex pipiens chętnie wybierają niewielkie sztuczne zbiorniki wodne. Już niewielka objętość wody opadowej, roztopowej lub kranowej, wystarczy by stworzyć larwom dogodne środowisko do rozwoju. Często larwy spotykane są w wiaderkach, beczkach i innych pojemnikach na deszczówkę, zapchanych rynnach i zużytych oponach.

Wolno płynące wody stwarzają dogodne warunki dla bytowania komarów z rodzaju Anopheles. Komary z tego rodzaju preferują czystsze wody w porównaniu z innymi gatunkami, które nierzadko rozwijają się w wodach zanieczyszczonych ściekami komunalnymi.

Miejscem rozwoju gatunków popowodziowych są obszary, które cechują się okresowym zalewaniem przez wzbierające wody rzek. Wiele takich obszarów znajduje się w dolinach dużych rzek. Gatunkami rozwijającymi się w takich miejscach są Aedes vexans, Oc. sticticus i Oc. rossicus. Samice gatunków Culex, Culiseta, Anopheles i Mansonia składają jaja głównie na powierzchni wody. Niektóre gatunki, jak Oc. geniculatus i An. plumbeus składają jaja w różnego rodzaju dziuplach drzew. Zadziwiające jest to, iż wybierając tak specyficzne miejsca do rozwoju biorą pod uwagę zmienność wielu czynników, jak np. długotrwałość istnienia takiego zbiornika wody.

Z kolei inny gatunek, Culex pipiens może rozwijać się w silnie zanieczyszczonych wodach. Ma on doskonałe warunki do rozwoju nawet w bardzo zanieczyszczonych wodach. W czasach kiedy funkcjonowały wrocławskie Pola Irygowane, czyli oczyszczalnia ścieków wykorzystująca naturalne procesy oczyszczania wody w trakcie infiltracji glebowej, Culex pipiens miał tam doskonałe warunki do rozwoju. Larwy tego gatunku były odnajdowane w bardzo dużej liczbie w rowach doprowadzających ścieki na łąki i stagnujących rozlewiskach łąkowych. Gatunek ten zawsze odnajdowany jest w rowach melioracyjnych, do których nielegalnie odprowadzane są ścieki. Krajowy komar Culex pipiens biotyp molestus może lęgnąć się cały rok pod warunkiem, iż temperatura wody, w której się rozwija nie spadnie poniżej 14 oC.

Źródła:

Becker N. 1989. Life strategies of mosquitoes as an adaptation to their habitats. Bulletin of the Society for Vector Ecology.

Kubica – Biernat B. 1999. Distribution of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in Poland. Europen Mosquito Bulletin.

Lonc E., Rydzanicz K. 1999. Wprowadzenie do biologii warunkującej środowiskowe zwalczanie komarów.Wiadomości parazytologiczne.

Kubica – Biernat B. 1999. Distribution of mosquitoes (Diptera: Culicidae) in Poland. Europen Mosquito Bulletin

Szadziewski R., Giłka W. 2011. A new fossil mosquito, with notes on the morphology and taxonomy of other species reported from Eocene Baltic amber (Diptera: Culicidae). Polish Journal of Entomology.

Service M. 2008. Medical entomology for students. Cambridge University Press. 

Becker N., Petrić D., Zgomba M., Boase C., Dahl C., Madon M., Kaiser A. 2010. Mosquitoes and their control. Springer, Berlin, Heidelberg, New York

Harbach, R.E. 2013. Mosquito taxonomic inventory. http://mosquito-taxonomic-inventory.info/. (dostęp 29.05.2018r.)

Rydzanicz K., Czułowska A., Manz C., Jawień P. 2017. First record of Anopheles daciae (Linton, Nicolescu & Harbach, 2004) in Poland. Journal of Vector Ecology.